«Каб краіна магла жыць, трэба, каб жылі правы»

«Глоткi, якiя крычаць за народ,
збрыдзяць нарэшце народу,
Твары, якiя цешаць народ,
палiчыць народ за шкоду.
Рукi, што цягнуцца за народ,
народ адсячэ па локаць.
Iмёнамi, што палюбiў народ,
будуць народ палохаць.
Стомiцца тлум i ацiшыцца шум,
скрогат свае адбудзе,
Спадчыну цiха возьмуць сабе цемныя людзi.

(пераклад Рыгора Барадулiна)»

Біографія Адама Міцкевіча

Адам Міцкевіч (1798–1855) — выбітны паэт рамантызму, драматург, публіцыст і дзеяч нацыянальна-вызваленчага руху, які лічыцца адным з найвялікшых прадстаўнікоў польскай, беларускай і літоўскай культур. Нарадзіўся 24 снежня 1798 года ў Завоссі або Навагрудку (цяпер Гродзенская вобласць, Беларусь), у сям’і дробнай шляхты. Яго творчасць і жыццё моцна звязаны з гісторыяй Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай.

Міцкевіч вучыўся ў Віленскім універсітэце (1815–1819), дзе далучыўся да патрыятычнага руху студэнтаў і стаў удзельнікам таемнага таварыства філаматаў. Пасля арышту ў 1823 годзе за дзейнасць у філаматах быў высланы ў Расію, дзе жыў у Пецярбургу, Адэсе і Маскве. У 1829 годзе пакінуў Расію і пасяліўся ў Еўропе, дзе працягваў літаратурную і палітычную дзейнасць.

У эміграцыі Міцкевіч стварыў свае найбольш значныя творы, у тым ліку паэму «Пан Тадэвуш», якая лічыцца нацыянальным эпасам Польшчы. Ён таксама быў актыўным удзельнікам польскага вызваленчага руху, арганізоўваў польскі легіён у Італіі і выступаў за свабоду ўсіх прыгнечаных народаў. У 1855 годзе, падчас Крымскай вайны, Міцкевіч паехаў у Канстанцінопаль, каб арганізаваць польскія і казацкія атрады для барацьбы супраць Расійскай імперыі, але памёр там ад халеры 26 лістапада 1855 года.

Міцкевіч — сімвал рамантычнага патрыятызму, яго творы прасякнуты любоўю да радзімы, прыроды і ідэямі свабоды. Ён аказаў велізарны ўплыў на літаратуру і культуру Беларусі, Польшчы, Літвы і Украіны.

Спіс асноўных твораў Адама Міцкевіча

Паэзія

• Зборнікі паэзіі:
  • «Паэзія» (1822) — уключае балады і рамансы, напрыклад, «Свіцязь», «Рыбка», «Рамантыка».
  • «Санеты» (1826) — у тым ліку «Крымскія санеты» і «Адаэскія санеты».
• Паэмы:
  • «Гражына» (1823) — гераічная паэма пра літоўскую княгіню.
  • «Конрад Валянрод» (1828) — паэма пра барацьбу з Тэўтонскім ордэнам.
  • «Пан Тадэвуш, або Апошні наезд на Літве» (1834) — эпічная паэма, якая апісвае жыццё шляхты ў пачатку XIX стагоддзя.
  • «Да Нёмана» — лірычны верш, прысвечаны роднай прыродзе.

Драматургія

• «Дзяды» (1823–1832) — цыкл драматычных паэм:
  • Частка I (не завершана).
  • Частка II — пра абрад памінання продкаў.
  • Частка III — пра рэпрэсіі супраць польскай моладзі пасля паўстання 1830–1831 гадоў.
  • Частка IV — лірычная драма пра каханне і страту.
• «Пераклады і перайманні» — пераклады твораў Байрана, Гёте і іншых.

Публіцыстыка і іншае

• «Кнігі польскага народа і польскага пілігрымства» (1832) — філасофска-рэлігійны трактат, дзе Міцкевіч разважае пра лёс эміграцыі і місію Польшчы.
• Лекцыі па славянскай літаратуры (1840–1844) — выкладаныя ў Каледж дэ Франс у Парыжы, дзе Міцкевіч аналізуе славянскую культуру і літаратуру.

Нататка

Гэты спіс уключае асноўныя творы Міцкевіча, але яго спадчына значна шырэйшая, уключаючы лісты, эсэ і пераклады. Творы напісаны пераважна па-польску, але многія з іх перакладзены на беларускую, рускую, англійскую і іншыя мовы. Для дакладных перакладаў на беларускую мову рэкамендую звярнуцца да выданняў Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі або літаратурных зборнікаў.