Афарызмы і цытаты Алеся Гаруна

«Ты, мой брат, каго зваць беларусам, Роднай мовы сваёй не цурайся; Як нi зрокся яе пад прымусам, Так i вольны цяпер не зракайся.»

Біографія Алеся Гаруна

Алесь Гарун (сапраўднае імя Аляксандр Уладзіміравіч Прушынскі; 11 сакавіка [27 лютага па старым стылі] 1887, фальварак Новы Двор, цяпер у межах Мінска, Беларусь — 28 ліпеня 1920, Кракаў, Польшча) — беларускі паэт, празаік, драматург, публіцыст і дзеяч беларускага нацыянальнага адраджэння пачатку XX стагоддзя. Ён быў актыўным удзельнікам беларускага культурнага руху і аўтарам газеты «Наша Ніва», якая адыграла ключавую ролю ў фарміраванні нацыянальнай самасвядомасці.

Раннія гады і адукацыя:

• Нарадзіўся ў пралетарскай каталіцкай сям’і. Бацька, Уладзімір Прушынскі, працаваў дваровым, маці, Зоф’я (у дзявоцтве Жывіца), — прачкай. З дзяцінства Алесь дапамагаў бацькам, пераносіў цяжкія ўмовы працы і сацыяльную несправядлівасць, што пазней адбілася ў яго творчасці.
• У пяць гадоў навучыўся чытаць па-руску і па-польску, у сем гадоў паступіў у прыходскае вучылішча ў Мінску, якое скончыў у 1897 годзе. Пазней вучыўся ў рамесным вучылішчы (1902), дзе атрымаў кваліфікацыю майстра-сталяра.
• Працаваў сталяром на мэблевай фабрыцы і ў майстэрнях Мінска, адначасова захапляючыся літаратурай і шахматамі, у якіх быў вельмі моцным гульцом.

Грамадская і літаратурная дзейнасць:

• У 1904 годзе ўступіў у Партыю сацыялістаў-рэвалюцыянераў, якая выступала за сацыяльную справядлівасць і нацыянальнае адраджэнне. У 1907 годзе пачаў супрацоўнічаць з газетай «Наша Ніва», дзе публікаваў свае вершы і артыкулы пад псеўданімам Алесь Гарун.
• У 1907 годзе быў арыштаваны за рэвалюцыйную дзейнасць і сасланы ў Сібір (Іркуцкая губерня), дзе працягваў пісаць і займацца асветай. Пасля вяртання ў Мінск у 1917 годзе рэдагаваў газеты «Беларускі шлях» і «Вольная Беларусь», дзе прапагандаваў ідэі беларускай незалежнасці.
• У 1919 годзе эміграваў у Польшчу, дзе працягваў літаратурную дзейнасць, але захварэў на сухоты і памёр у ваенным шпіталі ў Кракаве 28 ліпеня 1920 года. Пахаваны на Ракавіцкім могілках.

Значэнне: Алесь Гарун быў адным з піянераў беларускага Адраджэння, чые творы прасякнуты патрыятызмам, пратэстам супраць сацыяльнай несправядлівасці і любоўю да беларускай культуры. Ён вядомы сваімі п’есамі для дзіцячага тэатра, якія дэманстравалі глыбокае разуменне дзіцячай псіхалогіі. Яго творчасць і жыццё сталі сімвалам барацьбы за беларускую ідэнтычнасць.

Спіс асноўных твораў Алеся Гаруна

Паэзія

• Зборнік:
  • «Матчын дар» (1907) — першы і адзіны паэтычны зборнік, выдадзены пры жыцці, які ўключае вершы, напісаныя ў Сібіры, прасякнутыя патрыятызмам і рэфлексіяй пра лёс Беларусі.
• Асобныя вершы:
  • «Ты, мой брат, каго зваць Беларусам…» — адзін з самых вядомых вершаў, які заклікае да нацыянальнай самасвядомасці.
  • Вершы, апублікаваныя ў газеце «Наша Ніва», уключаючы лірычныя і сацыяльна-палітычныя творы.

Проза і драматургія

• П’есы для дзіцячага тэатра:
  • Творы, створаныя для дзяцей, якія вылучаюцца тонкім разуменнем дзіцячай душы. Дакладныя назвы п’ес патрабуюць дадатковага даследавання, бо многія засталіся ў рукапісах або былі апублікаваны ў перыядычных выданнях.
• Публіцыстыка:
  • Артыкулы ў газетах «Наша Ніва», «Беларускі шлях» і «Вольная Беларусь», прысвечаныя беларускаму наimshow

System: Працяг:

нацыянальнаму руху, рэлігійным пытанням і сацыяльнай справядлівасці.

• Мемуары:
  • «Мае ўспаміны» (надрукавана ў часопісе «Беларускі сцяг», 1922, № 1, с. 19–21) — аўтабіяграфічная праца, якая апісвае яго жыццё і перажыванні.

Нататка

Творчасць Алеся Гаруна не вельмі аб’ёмная з-за яго ранняй смерці і перапынкаў у творчай дзейнасці праз рэпрэсіі і эміграцыю. Многія яго творы, асабліва п’есы і пераклады, захаваліся часткова або ў рукапісах. Для дакладнага вывучэння рэкамендую звярнуцца да беларускіх электронных бібліятэк, такіх як knihi.com, або архіваў Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі (www.nlb.by), дзе могуць быць даступныя яго публікацыі.